ولى گر ابرى بودن آسمان از دو ماه بيشتر اتّفاق افتاد براى اثبات اوّل ماه احتياج به اعمال نظر و دقّت است و شرح آن اينست : از طرفى استصحاب بقاء ماه تا ما دامى كه علم بانقضائش نداريم حاكم به عدم نقص آنست پس اگر ماه شعبان و دو ماه قبلش چنين باشند روز بيست و نهم شعبان كه گذشت و شب سىام فرارسيد مردّد است بين شب آخر ماه و هلال رمضان طبق اصل مزبور ماه هنوز باقى و فردا روز آخر ماه شعبان است . ولى از طرفى ظاهر اين است كه ماه بملاحظه كثرت نقصان شهور در خارج و تعدّد واقعه ناقص بوده و قهرا روز بعد اوّل ماه رمضان است در نتيجه بين اصل و ظاهر تعارض واقع مىشود و قاعده مقرّره اين استكه در چنين مواردى اصل را بر ظاهر ترجيح مىدهند مگر در بعضى از موارد كه به اين قاعده تخصيص وارد شده لاجرم روز بعد اوّل ماه نيست . متن : ( و العلو ) و إن تأخرت غيبوبته إلى بعد العشاء . شرح فارسى : مرحوم مصنّف مىفرماين : اوّل ماه بعلوّ نيز ثابت نمىشود . شارح ( ره ) مىفرماين : اگرچه مخفى شدن ماه و غروبش به تأخير افتد و بعد از عشاء ناپديد گردد . مؤلف گويد : مقصود اينست كه چون هلال طلوعش عمرى نداشته و هميشه قبل از وقت عشاء از صفحه آسمان ناپديد مىشود و اين خود از علائمى است كه اهل نجوم براى هلال مقرّر داشته‌اند حال اگر هلال رمضان غروبش طول